Maymunlar Konuşabilir mi?
Primatlara dahil olan maymunlar kelimelerle konuşamasalar da çeşitli jestler ve işaret dilini kullanarak iletişim kurabilirler. Bununla birlikte bu alanda yapılan birkaç deney, maymunların bulundukları ortamdaki konuşulan dili anlayabildikleri ve kelimeleri ilgili nesnelerle ilişkilendirebildiklerini ortaya koymuştur.
“Maymunlar konuşabilir mi?” sorusu insanların primatlarla ilgili en çok merak ettiği soruların başında gelmektedir. Elbette herhangi bir maymun sizin konuştuğunuz dili sizin konuştuğunuz şekilde konuşamaz, ancak onlarla çok farklı şekiller ve yollarla iletişim kurabilirsiniz.
Primatlar jestleri doğal olarak kullanır
Yapılan bazı bilimsel araştırmalar sonucunda Şempanzce ve Bonobo olarak adlandırılan iki maymun türünün iletişim kurmak için jestleri kullandığı ve jestlerin birden fazla anlam ifade ettiği kanıtlanmıştır. Hatta yine bazı bilimsel araştırmalar bir şempanze ile bir bonobonun jestlerle iletişim kurabileceği şeklinde ilerleme kaydetmiştir.
Elbette bu bulgular göz önüne alındığında maymunların kendi arasında belli bir iletişime sahip olduklarını ve hatta bu jestlerin insanların kullandığı jestlere benzerlik gösterdiği söylenebilir. Bunların keşfedilmesi ve ispatlanması ile birlikte belki ileri bir süreçte insanlar, maymunlar ve hatta diğer primat türleriyle iletişim kurmayı başarabilir.
İşaret dili, maymunlarla konuşmanın bir yolu
1970’lerden sonra, insan zekası ve dil kökeni ile ilgili bazı sorulara yanıtlar bulunmuş olsa da birçok soru yanıtlanmayı bekler durumdadır. Bulunduğumuz zamana kadar insanların gerçek anlamda şu anki maymunlardan evrimleşmediğini ve alet kullanan tek hayvan türü olmadığını biliyoruz.
Bu konularda yapılan araştırmalarla birlikte şu düşünce şekillenmiş oldu: Maymunlar konuşamadığı için iletişim kuramıyor değildir. Amerika’da yapılan araştırmalarda maymunlara Amerikan İşaret Dili öğretilmiş bu dil kullanılarak iletişim kurulabilmiştir.
Washoe olayı
Amerikan işaret dilinin kullanılarak maymunla iletişim kurulması Washoe isimli maymunla gerçekleşmiştir. Psikoloh Allen Gardner ve Beatrix’in kafasını “Maymunlar konuşabilir mi?” sorusu kurcalamaya başlamış ve bu uğurda Washoe’ye işaret dili öğretme denemeleri başlamıştır. İşaret dilini öğrenen Washoe uzun yıllar boyunca insanlarla iletişimde kalmıştır. Bu denemenin sonunda büyük bir devrim gerçekleşmiş ve bir maymunla iletişim kurmanın mümkün olduğu ispatlanmıştır.
Washoe psikologlarla çalışırken yaklaşık 150 kelime öğrendi ve mükemmel bir şekilde iletişim kurabildi. Bu deneyde gözlemlenen en ilginç olaylardan biri de Washoe’nin gerçek hayatla ilgili rüyalar görmesidir.
Bu iletişim sonucunda Washoe, neşe veya üzüntü gibi duyguları nasıl ifade edeceğini, gerekli durumda nasıl özür dileyeceğini öğrendi. Nesnelerle ilgili konuşmak için yeni kelimeler icat etti, hatta bu işaret dilini başka bir şempanzeye öğretip onunla sohbet etti.
Koko ve Chantek, diğer konuşan maymunlar
Washoe’den 30 yıl gibi bir süre sonra 1500 civarında kelime öğrenen “Koko” bir başka derecede etkileyici deneydir. Yapılan bu çalışmadaki fark ise şempanzenin ergenlik döneminde çok saldırgan bir hale gelmesidir. Bu sebeple Koko ile yapılan deney, en uzun süren deneylerden biridir.
Yapılan diğer deneydeki gibi Koko, ingilizce konuşan insanları anlar ve anladıklarına işaret diliyle yanıt verir. Koko aynaya baktığı zaman kendini tanımakta ve duygularını ifade edebilmektedir.
Chantek’de tıpkı Koko gibi en ünlü deneylerden biridir. Bu maymunu deneyi yapan kişiler tıpkı bir insan yavrusu gibi yetiştirmişler ve ona birçok şeyi öğretmeyi başarmışlardır.
Lexigram, primatlarla konuşmanın başka bir yolu
….
Diğer bilim adamları, sözlükler gibi işaret dili dışındaki iletişim yöntemleriyle deneyler yaptılar. Şempanze Lana ile yapılan bir çalışma, dilbilgisi dizilerini birbirine bağlayıp yeni sözcükler icat edebildiği için inanılmazdı .
Lexigramlar, kelimeleri temsil eden ve kullanıcının somut bir dile ihtiyaç duymadan bir görüntüye anlam vermesini sağlayan sembollerdir. Hayvanlar ekranları kullanarak kendi seçtikleri sözlüğü seçebilirler.
1980’lerde araştırmacılar , sözcükleri annesinden öğrenen bonobo Kanzi ile bir proje başlattı . Görünüşe göre Kanzi sadece kelimeler yaratmakla kalmamış, aynı zamanda aletler de yapmış, oymalar ve aletler yapmış ve matematikte oldukça yeteneklidir . Böylece, buradaki ana sorunun cevabı – maymunlar konuşabilir mi? – yankılanan bir evet.
Maymunlarla iletişim deneylerinin etiği
Bu tür deneylerin dikkate değer bulgular elde etmemize izin verdiği doğru olsa da, kendimize bu tür araştırmaların etik olup olmadığını sormamız önemlidir. Bir maymunu evcil hayvan olarak tutmak iyi bir fikir değil ve uzmanlar bunun hayvanın zihinsel ve fiziksel sağlığı için zararlı olduğunu defalarca kanıtladılar. Benzer şekilde, özellikle onlara bir dil öğretmek için bir primat yetiştirmek de zararlıdır.
Primatların uysal olmaları ve kolay öğrenebilmeleri için genç yaşta annelerinden ayrılırlar. Ek olarak, insanlar tarafından yetiştirilmeleri, deney bittikten sonra türlerine yeniden kazandırılmalarını neredeyse imkansız hale getiriyor.
Özellikle şempanzeler yaşlandıkça daha saldırgan hale geliyorlar, bu nedenle yukarıda bahsettiğimiz deneyler, hayvan yaklaşık altı yaşındayken sona ermeliydi .
Benzer araştırmaların denekleri olan hayvanlardan bazıları, insan davranışlarının en kötülerinden bazılarını yaşamıştır. Bunun bir örneği olan Nim invaziv hayvan testlerine konusunu olmaya satılan ve 26 yaşındayken kalp krizinden öldü, Washoe bir şempanze benzeri.
Öte yandan, Koko gibi bazı primatlar, insan hayatının sunduğu tüm konforlarla yaşadılar . Ancak fırsat verildiğinde, belki de bu hayvanlar kendi türleriyle vahşi doğada yaşamayı seçerlerdi.
Son düşünceler
Bir dahaki sefere soruyu duyduğunuzda, ” Maymunlar konuşabilir mi? ”Bu tartışmalı konu hakkında burada öğrendiklerinizi paylaşabileceksiniz. Bu deneyler bize primat iletişimi hakkında büyüleyici bilgiler sağlasa da, deneklere yüksek bir maliyetle yapıldığını hatırlamak önemlidir.